 |
O Kościuszko, piękny wzorze, Cytat z piosenki Jana Czeczota |
Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko –
herbu Roch III
(ur. 4 lutego 1746 w Mereczowszczyźnie,
zm. 15 października 1817 w Solurze).
Generał polski i amerykański, brał udział w wojnie o niepodległość USA.
Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej w insurekcji 1794.
Po ukończeniu szkoły średniej kształcił się w Szkole Rycerskiej, następnie jako stypendysta królewski wyjechał do Paryża. W 1774 w stopniu kapitana artylerii powrócił do kraju. W 1775 wyjechał do Ameryki, by wziąć udział w walce o niepodległość Stanów Zjednoczonych. Jako inżynier wojskowy fortyfikował Filadelfię i obozy amerykańskiej armii północnej. W październiku 1775 mianowany został przez Kongres pułkownikiem. W walkach szczególnie odznaczył się przy oblężeniu Saratogi (1777), w 1783 mianowany został generałem brygady.
W następnym roku wrócił do Polski i osiadł w swym majątku Siechnowicze. W 1789 powołany został do wojska polskiego w stopniu generała-majora. W 1792 w czasie wojny polsko-rosyjskiej walcząc w armii koronnej odznaczył się w bitwach pod Zieleńcami, a zwłaszcza pod Dubienką. Po przystąpieniu Stanisława Augusta do Targowicy podał się do dymisji i wyjechał do Lipska. Przewidziany na przyszłego wodza powstania w Polsce, brał udział w pracach sprzysiężenia powstańczego 1793-1794. We wrześniu 1793, uznając brak możliwości zorganizowania skutecznego powstania narodowego, wyjechał do Włoch. Powrócił do Polski w marcu 1794.
Po ogłoszeniu insurekcji w Krakowie (24 III 1794) Kościuszko objął władzę dyktatorską jako Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej. W czasie trwania walk stosował nową taktykę w zakresie współdziałania broni, starając się rekompensować niedostateczne uzbrojenie i wyszkolenie armii powstańczej. Rozbicie wojsk rosyjskich pod Racławicami (4 IV 1794) umożliwiło spokojniejsze organizowanie armii polskiej i pozyskanie chłopów. Dla zjednania mieszkańców wsi ogłosił dwa uniwersały (pod Winiarami 2 V i Połańcem 7 V 1794) znoszące poddaństwo osobiste i ograniczające pańszczyznę.
Po klęsce pod Maciejowicami (10 X 1794) był więziony w twierdzy pietropawłowskiej w Petersburgu. Zwolniony przez cara Pawła I w 1796, po złożeniu przysięgi wierności carowi, w 1797 wyjechał do Stanów Zjednoczonych. W lipcu 1798 przybył do Paryża, gdzie współdziałał przy tworzeniu Legionów polskich. Sprzeciwiał się jednak wiązaniu sprawy polskiej z Napoleonem, któremu nie ufał.
W 1799 brał udział w zakładaniu w kraju Towarzystwa Republikanów Polskich. Zmarł w Szwajcarii (w Solurze), gdzie spędził ostatnie lata swego życia.
W 1818 zwłoki Tadeusza Kościuszki sprowadzone zostały do Polski i pochowane w krypcie św. Leonarda Katedry Wawelskiej. Serce Naczelnika spoczywa w urnie na Zamku Królewskim
w Warszawie. Na jego cześć usypano w latach 1820–1823 Kopiec Kościuszki w Krakowie, -w 1861 – Kopiec Kościuszki w Olkuszu, a w 1917 Kopiec Kościuszki w Połańcu.
W USA jedno z hrabstw stanu Indiana nosi nazwę hrabstwo Kościusko. Jest także miasteczko Kościusko w stanie Missisipi.
W Chicago pomnik Kościuszki stoi na prestiżowej i widokowej promenadzie „Solidarity Drive” w centrum miasta, nad jeziorem Michigan. Odkryta przez Pawła Edmunda Strzeleckiego Góra Kościuszki znajduje się w Australii. Ten szczyt znajduje się w Parku Kościuszki.
Tadeusz Kościuszko aktualnie jest patronem
Kręgu Seniorów Harcerskich „SZÓSTACY” przy Hufcu ZHP Poznań-Jeżyce.
Krąg ten wywodzi się z tradycji harcerstwa winiarskiego 6 Drużyny Harcerzy
im. Tadeusza Kościuszki.
Pomnik Tadeusza Kościuszki stoi w Poznaniu
na placu w rozwidleniu ulic Bukowskiej i Grunwaldzkiej.